Fibromiyaljide Ağrı Neden Yaygın Hissedilir?

Bazı günlerde ağrı belirli bir bölgede yoğunlaşabilir, bazı günlerde ise “bütün vücudum ağrıyor” şeklinde tarif edilebilir. Ağrının yeri, biçimi ve şiddeti zaman içinde değişebilir.

Peki ortada belirgin bir yaralanma veya iltihap görülmediği hâlde ağrı neden bu kadar yaygın hissedilir?

Güncel bilimsel yaklaşım, fibromiyaljide ağrının yalnızca kaslardan veya eklemlerden kaynaklanmadığını; ağrı sinyallerini algılayan, ileten ve düzenleyen sinir sistemi ağlarının da önemli rol oynadığını göstermektedir. Fibromiyalji ağrısı günümüzde çoğunlukla değişmiş ağrı işleme süreçleriyle ilişkili, nosiplastik özellikler gösteren bir ağrı tablosu olarak ele alınmaktadır.

Fibromiyalji ağrısı gerçek midir?

Evet. Fibromiyalji ağrısı gerçektir.

Kan tahlillerinin normal çıkması, MR’da belirgin bir hasar görülmemesi veya eklemlerde şişlik bulunmaması kişinin ağrı yaşamadığı anlamına gelmez.

Ağrı yalnızca dokuda oluşan hasarın miktarını gösteren basit bir sinyal değildir. Beyin, omurilik, çevresel sinirler, kişinin önceki deneyimleri, uyku kalitesi, stres düzeyi ve vücudun ağrıyı baskılama sistemleri ağrının nasıl hissedileceğini birlikte etkileyebilir. Fibromiyaljide ağrılı ve ağrısız uyaranların işlenmesinde farklılıklar olabileceği düşünülmektedir.

Bu nedenle fibromiyaljide sorun “ağrının hayal edilmesi” değil, ağrı sisteminin daha hassas ve daha kolay uyarılabilir hâle gelmesidir.

Ağrı normalde nasıl oluşur?

Vücutta bir yaralanma, iltihap veya doku zorlanması olduğunda ilgili bölgedeki algılayıcılar sinir sistemine sinyal gönderir.

Bu sinyaller:

• Çevresel sinirler aracılığıyla omuriliğe ulaşır.
• Omurilikten beynin ağrıyla ilgili bölgelerine iletilir.
• Beyin sinyalin şiddetini, yerini ve önemini değerlendirir.
• Ağrıyı artıran ve azaltan sistemler birlikte çalışır.
• Kişi ortaya çıkan sonucu ağrı olarak hisseder.

Dolayısıyla ağrı, yalnızca dokudan gelen sinyalin kendisi değildir. Sinir sisteminin bu sinyali nasıl değerlendirdiği ve düzenlediği de hissedilen ağrının şiddetini belirler.

Fibromiyaljide ağrı sistemi nasıl değişebilir?

Fibromiyaljide ağrı sinyallerinin işlenme biçiminde bazı değişiklikler oluşabileceği düşünülmektedir.

Bu değişiklikler sonucunda:

• Ağrı eşiği düşebilir.
• Hafif basınç normalden daha ağrılı hissedilebilir.
• Ağrılı bir uyaran beklenenden daha şiddetli algılanabilir.
• Tekrarlayan uyaranlarla ağrı giderek artabilir.
• Ağrının etkisi uyaran bittikten sonra devam edebilir.
• Ağrı başlangıç noktasından daha geniş bir alanda hissedilebilir.
• Vücudun doğal ağrı baskılama sistemleri yeterince etkili çalışmayabilir.

Bu tablo sıklıkla merkezi duyarlılaşma kavramıyla açıklanır. Merkezi duyarlılaşma, merkezi sinir sisteminin gelen duyusal sinyallere karşı daha güçlü ve uzun süreli yanıt vermesi anlamına gelir.

FibroThol'un kullanıcı yorumlarına ulaşmak için tıklayın

Merkezi duyarlılaşma nedir?

Merkezi duyarlılaşma, ağrı sisteminin “ses ayarının yükselmesi” şeklinde düşünülebilir.

Normal koşullarda ağrı sistemi gerçek veya olası bir tehlikeyi haber veren bir alarm gibi çalışır. Tehlike ortadan kalktığında alarmın da yavaşlaması beklenir.

Fibromiyaljide ise bu alarm sistemi daha kolay devreye girebilir ve daha yüksek sesle çalışabilir. Normalde hafif rahatsızlık oluşturacak bir uyaran daha şiddetli ağrıya dönüşebilir. Bazen ağrı, uyaran sona erdikten sonra da devam edebilir.

Bu benzetme sinir sisteminde kalıcı bir hasar olduğu anlamına gelmez. Merkezi duyarlılaşma; sinir hücrelerinin uyarılabilirliği, sinyaller arasındaki iletişim ve ağrıyı baskılayan sistemlerin çalışmasıyla ilişkili işlevsel değişiklikleri anlatır.

Nosiplastik ağrı nedir?

Ağrı mekanizmaları genel olarak üç başlık altında incelenebilir:

Nosiseptif ağrı

Doku yaralanması veya iltihapla ilişkilidir.

Örnekler:

• Burkulma
• Kas zorlanması
• Ameliyat sonrası ağrı
• İltihaplı eklem hastalığı

Nöropatik ağrı

Sinir sistemindeki bir hastalık veya sinir hasarıyla ilişkilidir.

Örnekler:

• Diyabete bağlı sinir hasarı
• Sinir kökü basısı
• Zona sonrası sinir ağrısı

Nosiplastik ağrı

Belirgin bir doku hasarı veya sinir lezyonuyla tamamen açıklanamayan, ağrının işlenmesindeki değişikliklerle ilişkili ağrıyı tanımlamak için kullanılır.

Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneğinin benimsediği bu kavramda ağrı, değişmiş nosisepsiyonla ilişkilidir. Fibromiyalji, nosiplastik ağrı özelliklerinin en belirgin görülebildiği durumlardan biri olarak kabul edilmektedir.

Ancak “nosiplastik ağrı” fibromiyaljinin bütün biyolojik mekanizmalarının tamamen açıklanmış olduğu anlamına gelmez. Fibromiyaljide merkezi sinir sistemi, çevresel sinir sistemi, uyku, stres yanıtı, otonom sistem ve başka biyolojik süreçlerin değişen oranlarda rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bazı araştırmacılar nosiplastik ağrı ve merkezi duyarlılaşma kavramlarının aynı anlamda kullanılmaması gerektiğini de vurgulamaktadır.

Ağrı neden tek bir bölgede kalmaz?

Fibromiyaljide ağrı sistemindeki hassasiyet yalnızca ağrının ilk hissedildiği kas veya eklemle sınırlı olmayabilir.

Beyin ve omurilik ağrı sinyallerini vücudun birçok bölgesinden alır. Ağrı işleme sistemi genel olarak daha hassas hâle geldiğinde boyun, sırt, bel, kollar ve bacaklardan gelen sinyaller de daha güçlü algılanabilir.

Bu nedenle kişi:

• Ağrının yer değiştirdiğini,
• Bir gün sırtının, başka bir gün bacaklarının ağrıdığını,
• Dokunmanın farklı bölgelerde rahatsızlık verdiğini,
• Ağrının bütün vücuda yayıldığını

hissedebilir.

Fibromiyaljide ağrının yaygınlığı, her ağrılı bölgede ayrı bir doku hasarı veya iltihap bulunduğu anlamına gelmez. Ağrının algılanması ve düzenlenmesindeki genel hassasiyet, belirtilerin birçok bölgede hissedilmesine katkıda bulunabilir.

Ağrı eşiğinin düşmesi ne anlama gelir?

Ağrı eşiği, bir uyaranın hangi noktadan sonra ağrılı olarak algılandığını ifade eder.

Fibromiyaljide bazı kişilerde ağrı eşiği düşebilir. Böylece sağlıklı bir kişinin yalnızca basınç olarak hissedebileceği bir uyaran, fibromiyalji yaşayan kişi tarafından ağrılı algılanabilir.

Örneğin:

• Tansiyon ölçüm manşonu
• Çanta askısı
• Sıkı kıyafetler
• Hafif masaj
• Uzun süre aynı pozisyonda oturmak
• Yatak veya koltuk basıncı
• Hafifçe çarpma
• Sarılma veya dokunma

normalden daha rahatsız edici olabilir.

Bu durum kişinin abarttığı veya ağrıya dayanamadığı anlamına gelmez. Ağrının algılanma eşiği ve sinir sisteminin verdiği yanıt değişmiş olabilir.

Hiperaljezi nedir?

Hiperaljezi, normalde ağrılı olan bir uyaranın beklenenden daha şiddetli ağrı oluşturmasıdır.

Örneğin hafif bir kas zorlanması veya küçük bir çarpma, fibromiyalji yaşayan bir kişide daha yoğun ve daha uzun süren ağrıya neden olabilir.

Hiperaljezi, merkezi duyarlılaşmanın görülebilen özelliklerinden biridir.

Allodini nedir?

Allodini, normalde ağrı oluşturmaması gereken bir uyaranın ağrılı hissedilmesidir.

Örneğin:

• Cilde hafif dokunma
• Giysinin sürtünmesi
• Saçın taranması
• Hafif masaj
• Yorganın vücuda teması

bazı kişilerde ağrı veya yanma oluşturabilir.

Allodini fibromiyaljisi olan herkeste görülmez. Ancak bulunduğunda ağrı sistemindeki hassasiyetin günlük yaşama nasıl yansıdığını gösterebilir.

Ağrının giderek artması neden olur?

Fibromiyaljide tekrarlayan aynı uyaranın her defasında daha ağrılı hissedilmesi mümkün olabilir. Bu durum bilimsel olarak zamansal toplam veya “wind-up” olarak adlandırılır.

Örneğin aynı noktaya eşit şiddette ve aralıklı basınç uygulandığında, basıncın gücü değişmediği hâlde hissedilen ağrı giderek artabilir.

Bu durum sinir sisteminin tekrarlanan ağrı sinyallerine verdiği yanıtın büyümesiyle ilişkilidir. Fibromiyaljide ağrı artışının yalnızca dokudaki olaylarla değil, sinyallerin sinir sistemi tarafından işlenmesiyle de bağlantılı olduğunu gösteren mekanizmalardan biridir.

FibroThol'un kullanıcı yorumlarına ulaşmak için tıklayın

Vücudun doğal ağrı freni neden önemlidir?

Sinir sistemi yalnızca ağrı sinyallerini iletmez. Aynı zamanda ağrıyı azaltmak için çalışan doğal baskılama sistemlerine de sahiptir.

Beyinden omuriliğe uzanan bazı sinir yolları, gelen ağrı sinyallerinin şiddetini azaltabilir. Bu sistem bir aracın freni gibi düşünülebilir.

Fibromiyaljide bazı kişilerde:

• Ağrıyı artıran sistemlerin daha etkin,
• Ağrıyı baskılayan sistemlerin ise daha az etkili

çalışabileceği düşünülmektedir.

Bu nedenle normalde kısa sürede yatışması gereken ağrı daha yoğun veya daha uzun süreli hissedilebilir. Araştırmalar fibromiyaljide aşağı yönlü ağrı düzenleme sistemlerinde farklılıklar olabileceğini göstermektedir.

Fibromiyalji kas hastalığı mıdır?

Fibromiyalji ağrısı çoğu zaman kaslarda hissedilir. Ancak fibromiyalji klasik anlamda kasların iltihaplandığı veya giderek hasar gördüğü bir kas hastalığı değildir.

Kaslarda:

• Ağrı
• Sertlik
• Tutukluk
• Çabuk yorulma
• Egzersiz sonrasında hassasiyet

hissedilebilir.

Buna rağmen rutin incelemelerde kas dokusunu açıklayacak belirgin ve yaygın bir hasar bulunmayabilir. Ağrının kaslarda hissedilmesi, sorunun mutlaka yalnızca kasın kendisinde olduğu anlamına gelmez. Sinir sisteminin kaslardan gelen sinyalleri işleme biçimi de hissedilen ağrıda etkili olabilir.

İlerleyen gerçek kas güçsüzlüğü, kas enzimlerinde yükselme, yutma güçlüğü veya sandalyeden kalkmakta giderek artan zorluk varsa farklı kas hastalıkları açısından hekim değerlendirmesi gerekir.

Uyku bozukluğu ağrıyı neden artırabilir?

Uyku ile ağrı arasında çift yönlü bir ilişki vardır.

Ağrı uykuya dalmayı ve uykuyu sürdürmeyi zorlaştırabilir. Kalitesiz ve bölünmüş uyku da ertesi gün ağrı hassasiyetini, yorgunluğu ve zihinsel bulanıklığı artırabilir.

Fibromiyalji çalışmalarında daha düşük uyku kalitesi ile daha yüksek ağrı düzeyleri arasında ilişki bildirilmiştir. Uyku bozukluğu kronik yaygın ağrının gelişmesi ve devam etmesiyle bağlantılı önemli faktörlerden biri olarak değerlendirilmektedir.

Bu nedenle fibromiyalji yaklaşımında yalnızca ağrıyı değil, uykunun kalitesini de değerlendirmek önemlidir.

Stres ağrıyı neden artırabilir?

Stres sırasında vücut tehlikeye karşı hazırlık hâline geçer. Kas gerginliği artabilir, uyku bozulabilir, dikkat sürekli bedensel belirtilere yönelebilir ve sinir sistemi daha uyarılabilir hâle gelebilir.

Bu durum fibromiyaljinin psikolojik bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Stres; sinir sistemi, hormonlar, uyku ve kas gerginliği üzerinden ağrının şiddetini etkileyebilen biyolojik bir faktördür.

Yoğun veya uzun süreli stres bazı kişilerde:

• Ağrı şiddetinin artmasına,
• Ağrının daha geniş bir alanda hissedilmesine,
• Uyku kalitesinin düşmesine,
• Yorgunluğun artmasına,
• Fibro sisin belirginleşmesine

katkıda bulunabilir.

Ancak fibromiyaljinin tek nedeni stres değildir. Genetik yatkınlık, uyku sorunları, fiziksel veya duygusal zorlanmalar, enfeksiyonlar ve başka biyolojik etkenlerin kişiden kişiye değişen kombinasyonları rol oynayabilir.

Hareketsizlik ve aşırı hareket ağrıyı etkiler mi?

Uzun süre hareketsiz kalmak kaslarda sertlik, kondisyon kaybı ve hareket korkusuna yol açabilir. Bu durum günlük aktivitelerin daha zor ve ağrılı hissedilmesine neden olabilir.

Buna karşılık kişinin mevcut kapasitesinin çok üzerinde ve ani biçimde egzersiz yapması da belirtileri geçici olarak artırabilir.

Bu nedenle fibromiyaljide amaç:

• Tamamen hareketsiz kalmak değil,
• Ağrıya rağmen aşırı yüklenmek de değil,
• Kişinin kapasitesine göre kademeli ve sürdürülebilir hareket etmektir.

Hareket programı başlangıçta düşük yoğunlukta planlanmalı ve kişinin verdiği yanıta göre yavaşça artırılmalıdır.

Ağrının yaygın olması vücutta hasar bulunduğunu gösterir mi?

Her zaman göstermez.

Fibromiyaljide ağrının şiddeti veya yaygınlığı, dokudaki hasarın miktarıyla doğrudan orantılı olmayabilir. Kişi çok şiddetli ağrı yaşayabilir ancak kan tahlilleri ve görüntüleme sonuçları belirgin bir hasar göstermeyebilir.

Bu durum ağrının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ağrının oluşumunda sinir sisteminin sinyalleri güçlendirmesi, ağrı eşiğinin düşmesi ve doğal ağrı baskılama sistemlerinin etkisinin azalması rol oynayabilir.

Ancak fibromiyalji tanısı bulunan bir kişide de yaralanma, eklem hastalığı, sinir sıkışması veya başka bir sağlık sorunu gelişebilir. Yeni ortaya çıkan her ağrı otomatik olarak fibromiyaljiye bağlanmamalıdır.

Fibromiyalji ağrısı neden yer değiştirir?

Ağrının bir gün boyunda, başka bir gün bel, kalça veya bacaklarda yoğunlaşması fibromiyaljide görülebilir.

Ağrının yerini ve şiddetini şu faktörler etkileyebilir:

• Bir önceki gün yapılan fiziksel aktiviteler
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmak
• Uyku kalitesi
• Stres düzeyi
• Kas gerginliği
• Günlük çalışma biçimi
• Soğuk veya sıcak ortam
• Başka bir hastalığın veya yaralanmanın bulunması

Ağrının yer değiştirmesi kişinin ağrıyı yanlış tarif ettiği anlamına gelmez. Ağrı sistemindeki genel hassasiyet, farklı zamanlarda farklı bölgelerin öne çıkmasına neden olabilir.

Fibromiyalji ağrısı nasıl tarif edilir?

Fibromiyalji yaşayan kişiler ağrılarını farklı ifadelerle anlatabilir:

• Yanma
• Batma
• Sızla
• Zonklama
• Kaslarda ezilme
• Derin bir ağrı
• Elektriklenme
• Ciltte hassasiyet
• Tüm vücutta tutulma
• Ağır egzersiz yapılmış gibi ağrı
• Grip olmuş gibi kırgınlık
• Dokunmaya karşı acıma

Ağrının biçimi kişiden kişiye ve aynı kişide günlere göre değişebilir.

Yaygın ağrıda ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Yaygın ağrı fibromiyaljiyle ilişkili olabilir. Ancak bazı bulgular farklı bir hastalığın değerlendirilmesini gerektirir.

Aşağıdaki belirtiler varsa hekime başvurulmalıdır:

• Eklemde belirgin şişlik, kızarıklık veya sıcaklık
• Açıklanamayan ateş
• Gece terlemesi
• İstemsiz kilo kaybı
• İlerleyen gerçek kas güçsüzlüğü
• Tek taraflı uyuşma veya kuvvet kaybı
• Yeni başlayan denge veya yürüme bozukluğu
• İdrar ya da dışkı kontrolünde değişiklik
• Yeni gelişen cilt döküntüsü
• İdrarda veya dışkıda kan
• Şiddetli göğüs ağrısı veya nefes darlığı
• Travma sonrasında başlayan yoğun ağrı
• Önceki ağrıdan belirgin şekilde farklı yeni bir ağrı

Fibromiyalji başka hastalıklarla birlikte bulunabilir. Bu nedenle yeni veya farklı belirtiler yalnızca mevcut tanıya bağlanmamalıdır.

Ağrınızın vücuttaki dağılımını değerlendirin

Fibromiyalji değerlendirmesinde yalnızca ağrının şiddetine değil, vücudun hangi bölgelerinde bulunduğuna da bakılır.

Yaygın Ağrı İndeksi, son bir hafta içinde ağrı hissedilen 19 vücut bölgesinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve zihinsel bulanıklık ise Belirti Şiddeti Ölçeği içinde ele alınır.

İlgili içerikler

• Fibromiyalji Nedir? — Fibromiyaljinin temel özelliklerini öğrenin.
• Fibromiyalji Belirtileri Nelerdir? — En sık görülen belirtileri inceleyin.
• Fibromiyalji Tanısı Nasıl Konur? — Tanı sürecini öğrenin.
• Fibromiyalji ile Karışabilen Hastalıklar — Benzer belirtilere yol açabilen durumları inceleyin.

Sık sorulan sorular

Fibromiyalji neden bütün vücutta ağrı yapar?

Fibromiyaljide ağrı sinyallerinin sinir sistemi tarafından işlenme ve düzenlenme biçimi değişebilir. Ağrı sistemi genel olarak daha hassas hâle geldiğinde vücudun farklı bölgelerinden gelen uyaranlar daha güçlü ve daha ağrılı hissedilebilir.

Fibromiyaljide kaslar gerçekten ağrır mı?

Evet, ağrı çoğunlukla kaslarda ve yumuşak dokularda hissedilir. Ancak bu durum bütün kasların iltihaplandığı veya hasar gördüğü anlamına gelmez. Ağrının algılanması ve düzenlenmesindeki değişiklikler de kaslarda hissedilen ağrıya katkıda bulunabilir.

Merkezi duyarlılaşma kalıcı mıdır?

Merkezi duyarlılaşma değişmez veya geri döndürülemez bir durum olarak değerlendirilmemelidir. Ağrı sisteminin hassasiyeti uyku, stres, fiziksel aktivite ve uygulanan tedavilere bağlı olarak değişebilir. Belirtilerin yönetiminde düzenli takip ve çok yönlü yaklaşım önemlidir.

Nosiplastik ağrı hayalî ağrı mıdır?

Hayır. Nosiplastik ağrı gerçektir. Bu ifade ağrının, belirgin bir doku hasarı veya sinir lezyonuyla tamamen açıklanamayan değişmiş ağrı işleme süreçleriyle ilişkili olabileceğini anlatır.

Hafif dokunma neden ağrı yapar?

Normalde ağrısız olması gereken dokunmanın ağrılı hissedilmesine allodini adı verilir. Ağrı sisteminin hassaslaşması, hafif temasın bile ağrılı algılanmasına neden olabilir.

Fibromiyalji ağrısı neden bazı günler artar?

Uyku bozukluğu, stres, aşırı fiziksel yüklenme, uzun süre hareketsiz kalma, enfeksiyonlar ve günlük rutindeki değişiklikler ağrı hassasiyetini etkileyebilir. Bu nedenle ağrının şiddeti günler arasında değişebilir.

Ağrının şiddetli olması kasların zarar gördüğünü gösterir mi?

Her zaman göstermez. Fibromiyaljide ağrı şiddeti ile dokudaki hasar miktarı arasında doğrudan bir ilişki bulunmayabilir. Bununla birlikte yeni veya farklı bir ağrı ortaya çıktığında başka nedenler açısından hekim değerlendirmesi yapılmalıdır.

Bilimsel kaynaklar

1. Clauw DJ. Fibromyalgia: A Clinical Review. JAMA. 2014;311(15):1547–1555. DOI: 10.1001/jama.2014.3266. PMID: 24737367.
2. Fitzcharles MA, Cohen SP, Clauw DJ, et al. Nociplastic Pain: Towards an Understanding of Prevalent Pain Conditions. Lancet. 2021;397(10289):2098–2110. DOI: 10.1016/S0140-6736(21)00392-5. PMID: 34062144.
3. Woolf CJ. Central Sensitization: Implications for the Diagnosis and Treatment of Pain. Pain. 2011;152 Suppl 3–S15. DOI: 10.1016/j.pain.2010.09.030. PMID: 20961685.
4. Mezhov V, Guymer E, Littlejohn G. Central Sensitivity and Fibromyalgia. Internal Medicine Journal. 2021;51(12):1990–1998. DOI: 10.1111/imj.15430. PMID: 34139045.
5. Eller-Smith OC, Nicol AL, Christianson JA. Potential Mechanisms Underlying Centralized Pain and Emerging Therapeutic Interventions. Frontiers in Cellular Neuroscience. 2018;12:35. DOI: 10.3389/fncel.2018.00035. PMID: 29487504.
6. Keskindag B, Karaaziz M. The Association Between Pain and Sleep in Fibromyalgia. Saudi Medical Journal. 2017;38(5):465–475. DOI: 10.15537/smj.2017.5.17864. PMID: 28439605.
7. Kissoon NR, Watson JC. Chronic Widespread Pain. Continuum. 2024;30(5):1362–1384. PMID: 39445928.