Fibromiyaljiyi Anlamak

Bu nedenle fibromiyaljiyi anlamanın ilk adımı yalnızca ağrıya değil; ağrının yaygınlığına, süresine ve eşlik eden diğer belirtilere birlikte bakmaktır.

FibroThol'un kullanıcı yorumlarına ulaşmak için tıklayın

Fibromiyalji nedir?

Fibromiyalji; vücudun birçok bölgesinde hissedilen kronik ağrıya, yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bilişsel yakınmaların eşlik edebildiği bir ağrı sendromudur.

Fibromiyalji klasik anlamda bir kas iltihabı, eklem romatizması veya otoimmün hastalık değildir. Günümüzde ağrı sinyallerinin sinir sistemi tarafından işlenmesi ve düzenlenmesindeki değişikliklerin önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Başka bir ifadeyle, normalde hafif veya tolere edilebilir olması gereken uyarılar bazı kişilerde daha yoğun ve daha uzun süreli ağrı şeklinde algılanabilir.

Bu durum kişinin ağrısının gerçek olmadığı anlamına gelmez. Fibromiyalji görünür bir şişlik veya yara oluşturmadan da günlük yaşamı, iş performansını, uykuyu ve kişinin hareket kapasitesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Fibromiyaljinin en sık görülen belirtileri

Fibromiyalji herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bir kişide ağrı ön plandayken başka bir kişide yorgunluk, uyku bozukluğu veya zihinsel bulanıklık daha belirgin olabilir.

• Vücudun sağ ve sol tarafını etkileyebilen yaygın ağrı
• Boyun, omuz, sırt, bel, kalça, kol ve bacaklarda hassasiyet
• Dokunma veya hafif basınçla artabilen ağrı
• Sabahları dinlenmemiş ve yorgun uyanma
• Sürekli veya dönemsel yoğun halsizlik
• Uykuya dalma, uykuyu sürdürme veya derin uyuyamama
• Dikkat toplama ve hatırlama güçlüğü
• “Fibro sis” olarak tanımlanan zihinsel bulanıklık
• Baş ağrısı veya migren
• Kaslarda sertlik ve tutukluk hissi
• Bağırsak düzensizliği, şişkinlik veya irritabl bağırsak yakınmaları
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi
• Işık, ses, koku, sıcaklık veya dokunmaya karşı hassasiyet
• Kaygı, stres veya duygu durum değişiklikleri

Fibromiyaljide belirtiler her gün aynı şiddette olmayabilir. Uykusuzluk, yoğun stres, aşırı fiziksel yüklenme, uzun süre hareketsiz kalma ve geçirilen bazı enfeksiyonlar yakınmaların geçici olarak artmasına neden olabilir.

Fibromiyalji ağrısı nasıl hissedilir?

Fibromiyalji ağrısı tek bir biçimde tarif edilmez. Kişiler ağrılarını şu ifadelerle anlatabilir:

• Yanma
• Sızlama
• Batma
• Zonklama
• Kaslarda ezilme hissi
• Tüm vücudun tutulmuş olması
• Ciltte güneş yanığına benzeyen hassasiyet
• Gece boyunca ağır egzersiz yapılmış gibi uyanma

Ağrı çoğunlukla tek bir eklem veya kas grubuyla sınırlı değildir. Zaman içerisinde vücudun farklı bölgeleri etkilenebilir ve ağrının yeri değişebilir.

Fibromiyalji nasıl teşhis edilir?

Fibromiyaljiyi kesin olarak gösteren tek bir kan testi, röntgen, MR veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Tanı; kişinin öyküsü, ağrının dağılımı, belirtilerin süresi, fizik muayene bulguları ve gerekli görülen temel tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Güncel tanı yaklaşımında özellikle şu noktalar dikkate alınır:

• Ağrının vücudun farklı bölgelerine yayılmış olması
• Belirtilerin en az üç aydır devam etmesi
• Yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bilişsel belirtilerin bulunması
• Yaygın Ağrı İndeksi ve Belirti Şiddeti Ölçeği sonuçları

2016 yılında güncellenen fibromiyalji ölçütlerine göre ağrının beş temel vücut bölgesinden en az dördünde bulunması gerekir. Yaygın Ağrı İndeksi ve Belirti Şiddeti Ölçeği birlikte değerlendirilir. Geçmişte kullanılan “18 hassas noktanın en az 11’inde ağrı bulunması” şartı günümüzde tanı için zorunlu kabul edilmemektedir.

Fibromiyaljinin bulunması başka bir hastalığın bulunamayacağı anlamına gelmez. Kişide fibromiyaljiyle birlikte tiroit hastalığı, romatizmal bir hastalık, uyku apnesi veya vitamin eksikliği de bulunabilir. Bu nedenle tanı koyulduktan sonra ortaya çıkan her yeni belirtinin otomatik olarak fibromiyaljiye bağlanmaması gerekir.

Fibromiyalji ile karışabilen hastalıklar

Yaygın ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve unutkanlık yalnızca fibromiyaljiye özgü değildir. Bu belirtilere neden olabilecek hastalıkların değerlendirilmesine “ayırıcı tanı” adı verilir.

Fibromiyalji artık yalnızca bütün hastalıklar dışlandıktan sonra konulan bir tanı olarak değerlendirilmemektedir. Bununla birlikte başka bir hastalığı düşündüren bulgular varsa bu durumların araştırılması gerekir.

1. Hipotiroidi ve diğer tiroit hastalıkları

Tiroit bezinin yetersiz çalışması; yaygın kas ağrısı, yorgunluk, unutkanlık, kabızlık ve kilo artışına neden olabilir.

Hipotiroidiyi düşündüren ek belirtiler şunlardır:

• Soğuğa karşı belirgin hassasiyet
• Ciltte kuruluk
• Saç dökülmesi
• Nedensiz kilo artışı
• Kabızlık
• Nabzın yavaşlaması
• Göz çevresinde veya vücutta şişlik
• Adet düzensizlikleri

Tiroit fonksiyonları çoğunlukla TSH ve gerekli durumlarda serbest T4 ölçümüyle değerlendirilir.

2. Romatoid artrit

Romatoid artritte de sabah tutukluğu, yorgunluk ve eklem ağrıları görülebilir. Ancak romatoid artritte fibromiyaljiden farklı olarak eklemlerde iltihaba bağlı objektif bulgular gelişebilir.

Romatoid artriti düşündüren bulgular:

• Eklemde gözle görülebilen şişlik
• Eklemde sıcaklık artışı
• Özellikle el ve ayak eklemlerinde simetrik tutulum
• Uzun süren belirgin sabah tutukluğu
• Hareket kısıtlılığı
• CRP veya sedimantasyon yüksekliği

Fibromiyalji romatoid artritli bir kişide ayrıca bulunabilir. Bu durumda iltihap kontrol altına alınsa bile yaygın ağrı ve yorgunluk devam edebilir.

3. Sistemik lupus eritematozus

Lupus; eklem ağrısı, yorgunluk, saç dökülmesi ve bilişsel yakınmalara neden olabildiği için fibromiyaljiyle karışabilir.

Lupusu düşündürebilecek belirtiler:

• Güneşe karşı belirgin hassasiyet
• Yüzde veya vücutta döküntü
• Tekrarlayan ağız yaraları
• Eklem şişliği
• Nedensiz ateş
• Parmaklarda soğukla birlikte beyazlaşma veya morarma
• Kan ve idrar tahlillerinde bozukluklar

ANA gibi otoimmün hastalık testleri, her yaygın ağrısı olan kişide rutin olarak istenmemelidir. Bu testler hekim tarafından klinik şüphe bulunduğunda değerlendirilmelidir.

4. Sjögren hastalığı

Sjögren hastalığında yorgunluk, yaygın ağrı ve zihinsel bulanıklığın yanında özellikle kuruluk belirtileri görülür.

Dikkat edilmesi gereken bulgular:

• Sürekli ağız kuruluğu
• Gözlerde yanma, batma veya kumlanma
• Sık su içme ihtiyacı
• Diş çürüklerinde artış
• Tükürük bezlerinde şişlik
• Eklem şişliği veya belirgin sabah tutukluğu

Fibromiyalji, Sjögren hastalığı bulunan kişilerde eşlik eden bir durum olarak da görülebilir.

5. Polimiyalji romatika

Polimiyalji romatika çoğunlukla 50 yaşın üzerindeki kişilerde görülür. Omuz ve kalça çevresinde belirgin ağrı ve tutukluğa neden olabilir.

Fibromiyaljiden farklı olarak:

• Genellikle 50 yaşından sonra başlar
• Sabah tutukluğu oldukça belirgindir
• Omuzları kaldırmak zorlaşabilir
• CRP ve sedimantasyon çoğunlukla yüksektir
• Belirtiler kısa süre içinde başlayabilir

Yeni başlayan şiddetli baş ağrısı, çene ağrısı veya görme bozukluğu varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

6. İnflamatuvar kas hastalıkları

Polimiyozit ve dermatomiyozit gibi inflamatuvar kas hastalıklarında ağrıdan çok gerçek kas güçsüzlüğü ön plandadır.

Şu belirtiler kas hastalığını düşündürebilir:

• Sandalyeden kalkmakta zorlanma
• Merdiven çıkamama
• Kolları başın üzerine kaldırmada güçlük
• Saç tararken veya bir rafa uzanırken zorlanma
• Yutma güçlüğü
• Kas enzimi olarak bilinen kreatin kinaz düzeyinde yükselme
• Bazı kişilerde cilt döküntüleri

Fibromiyaljide kişi ağrı ve yorgunluk nedeniyle hareket etmekte zorlanabilir; ancak muayenede ilerleyici ve objektif kas gücü kaybı beklenen bir bulgu değildir.

7. Demir, B12 vitamini ve D vitamini eksiklikleri

Bazı vitamin ve mineral eksiklikleri yorgunluk, kas ağrısı, güçsüzlük, uyuşma ve zihinsel bulanıklığa neden olabililir.

Demir eksikliğinde:

• Halsizlik
• Nefes nefese kalma
• Kalp çarpıntısı
• Saç dökülmesi
• Solukluk
• Huzursuz bacak yakınması

B12 vitamini eksikliğinde:

• El ve ayaklarda uyuşma
• Denge problemi
• Unutkanlık
• Dil üzerinde yanma
• Kansızlık

D vitamini eksikliğinde ise özellikle kas ve kemik ağrılarıyla güçsüzlük görülebilir. Ancak düşük D vitamini tek başına bütün fibromiyalji belirtilerini açıklamayabilir. Tetkikler kişinin yakınmaları ve risk faktörlerine göre planlanmalıdır.

8. Uyku apnesi ve diğer uyku bozuklukları

Kalitesiz uyku hem fibromiyalji belirtilerini artırabilir hem de tek başına yaygın ağrı, yorgunluk ve dikkat güçlüğüne yol açabilir.

Uyku apnesini düşündüren belirtiler:

• Yüksek sesle horlama
• Uykuda nefesin durduğunun söylenmesi
• Sabah baş ağrısı
• Gece sık uyanma
• Gündüz uyuklama
• Sabah ağız kuruluğu
• Yeterli süre uyunduğu hâlde dinlenememe

Huzursuz bacak sendromu, uykuda periyodik bacak hareketleri ve kronik uykusuzluk da fibromiyalji yakınmalarıyla birlikte görülebilir. Gerektiğinde uyku uzmanı değerlendirmesi ve uyku testi yapılabilir.

9. Miyofasiyal ağrı sendromu

Miyofasiyal ağrı sendromu ile fibromiyalji aynı durum değildir.

Miyofasiyal ağrıda:

• Ağrı daha çok belirli bir kas veya bölgede toplanır
• Kas içerisinde gergin bantlar bulunabilir
• Belirli tetik noktalara basıldığında başka bir bölgeye yayılan ağrı oluşabilir
• Boyun, omuz veya bel gibi sınırlı bölgeler daha belirgin etkilenir

Fibromiyaljide ise ağrı ve hassasiyet daha yaygın bir dağılım gösterir. Bazı kişilerde iki durum birlikte bulunabilir.

10. Nörolojik hastalıklar ve sinir sıkışmaları

Periferik nöropati, sinir kökü sıkışması, bel veya boyun fıtığı ve bazı nörolojik hastalıklar; yanma, uyuşma, karıncalanma ve ağrıya neden olabilir.

Nörolojik bir durumu düşündüren belirtiler:

• Belirli bir sinirin dağılımına uyan uyuşma
• Tek taraflı yakınmalar
• Refleks değişiklikleri
• İlerleyen kas güçsüzlüğü
• Denge kaybı
• Görme veya konuşma değişikliği
• İdrar ya da dışkı kontrolünde yeni gelişen sorunlar

Yeni başlayan veya ilerleyen nörolojik belirtiler yalnızca fibromiyaljiye bağlanmamalıdır.

11. Kronik yorgunluk sendromu ve uzun COVID

Miyaljik ensefalomiyelit/kronik yorgunluk sendromu ile fibromiyaljinin birçok ortak belirtisi vardır. Her iki durumda da yorgunluk, uyku bozukluğu, dikkat güçlüğü ve yaygın ağrı görülebilir.

Kronik yorgunluk sendromunda özellikle fiziksel veya zihinsel aktiviteden sonra saatler ya da günler sürebilen belirgin kötüleşme ön plandadır. Bu duruma “efor sonrası kötüleşme” adı verilir.

Uzun COVID’de de enfeksiyon sonrasında:

• Yorgunluk
• Kas ve eklem ağrısı
• Zihinsel bulanıklık
• Çarpıntı
• Nefes darlığı
• Eforla kötüleşme
• Baş dönmesi

gibi yakınmalar görülebilir. Uzun COVID ve fibromiyalji birbiriyle karışabilir veya aynı kişide birlikte bulunabilir.

12. Depresyon ve kaygı bozuklukları

Depresyon ve kaygı; uyku bozukluğu, yorgunluk, dikkat güçlüğü ve vücut ağrılarına neden olabilir. Ancak fibromiyalji yalnızca psikolojik bir hastalık değildir ve kişinin ağrısının “kafasında olduğu” anlamına gelmez.

Psikolojik stres ağrı sisteminin hassasiyetini artırabilir. Aynı şekilde uzun süreli ağrı yaşamak da kaygı ve depresyon gelişme riskini yükseltebilir. Bu nedenle fiziksel ve psikolojik belirtilerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

13. İlaçlara bağlı kas ve eklem ağrıları

Bazı ilaçlar kas ağrısı, eklem ağrısı veya güçsüzlük oluşturabilir. Özellikle şu ilaç grupları değerlendirilmelidir:

• Bazı kolesterol ilaçları
• Aromataz inhibitörleri
• Bazı kemik erimesi ilaçları
• Bazı enfeksiyon ilaçları
• Uzun süreli veya yüksek doz kortizon kullanımının bırakılması
• Bazı kanser tedavileri

Kullanılan ilaçlar hekime eksiksiz olarak bildirilmelidir. Hekim önerisi olmadan ilaç bırakılmamalı veya dozu değiştirilmemelidir.

Fibromiyalji değerlendirmesinde hangi testler istenebilir?

Her kişiye uygulanması gereken tek bir fibromiyalji test paketi bulunmamaktadır. Tetkikler kişinin yaşı, belirtileri, muayene bulguları, kullandığı ilaçlar ve aile öyküsüne göre belirlenir.

Hekim gerekli gördüğünde şu temel incelemelerden yararlanabilir:

• Tam kan sayımı
• CRP veya sedimantasyon
• TSH ve tiroit fonksiyonları
• Kreatin kinaz
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonları
• Ferritin ve demir değerleri
• B12 vitamini
• D vitamini
• Kan şekeri ve elektrolitler

ANA, romatoid faktör, anti-CCP ve diğer özel romatolojik testler ise belirli bir hastalığı düşündüren muayene veya öykü bulguları varsa istenmelidir. Gereksiz şekilde yapılan geniş test panelleri yanlış pozitif sonuçlara ve gereksiz kaygıya neden olabilir.

Hangi belirtilerde yeniden doktora başvurulmalıdır?

Daha önce fibromiyalji tanısı alınmış olsa bile aşağıdaki belirtiler yeni ortaya çıkarsa yeniden tıbbi değerlendirme gerekir:

• Eklemde belirgin şişlik, kızarıklık veya sıcaklık
• Açıklanamayan ateş
• Gece terlemesi veya istemsiz kilo kaybı
• İlerleyen kas güçsüzlüğü
• Yeni başlayan döküntüler veya ağız yaraları
• İdrarda kan veya köpürme
• El ve ayaklarda belirgin renk değişikliği
• Tek taraflı uyuşma veya güç kaybı
• Görme, konuşma veya denge bozukluğu
• İdrar ya da dışkı kontrolünün kaybedilmesi
• Kan testlerinde yeni ve belirgin bozukluklar

Bu belirtiler mutlaka ciddi bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez. Ancak yalnızca fibromiyaljiye bağlanmadan değerlendirilmesi gerekir.

Fibromiyalji gerçek bir hastalık mıdır?

Evet. Fibromiyalji gerçek ve tıp dünyasında kabul edilen kronik bir ağrı sendromudur. Kan tahlillerinin veya görüntüleme sonuçlarının normal olması kişinin ağrı yaşamadığı anlamına gelmez.

Fibromiyaljide sorun çoğu zaman dokuların hasar görmesinden çok, ağrı sinyallerinin algılanması ve düzenlenmesiyle ilişkilidir. Bu nedenle ağrı gerçek olmasına rağmen röntgen, MR veya rutin kan tahlillerinde belirgin bir bozukluk görülmeyebilir.

Doğru bilgilendirme, kişiye uygun hareket programı, uyku düzeninin desteklenmesi, stres yönetimi ve hekim tarafından planlanan tedavilerle belirtilerin kontrol altına alınması mümkündür. Güncel önerilerde hasta eğitimi ve kişiye uyarlanmış egzersiz yaklaşımı temel basamaklar arasında yer almaktadır.

Bilimsel kaynaklar

1. Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, et al. 2016 Revisions to the 2010/2011 Fibromyalgia Diagnostic Criteria. Seminars in Arthritis and Rheumatism. 2016;46(3):319-329. DOI: 10.1016/j.semarthrit.2016.08.012. PMID: 27916278.
2. Häuser W, Perrot S, Sommer C, Shir Y, Fitzcharles MA. Diagnostic confounders of chronic widespread pain: not always fibromyalgia. Pain Reports. 2017;2(3). DOI: 10.1097/PR9.0000000000000598. PMID: 29392213.
3. Häuser W, Sarzi-Puttini P, Fitzcharles MA. Fibromyalgia syndrome: under-, over- and misdiagnosis. Clinical and Experimental Rheumatology. 2019;37 Suppl 116(1):90-97. PMID: 30747096.
4. D’Amuri A, et al. Common Non-Rheumatic Medical Conditions Mimicking Fibromyalgia: A Simple Framework for Differential Diagnosis. Diagnostics. 2024;14(16):1758. DOI: 10.3390/diagnostics14161758. PMID: 39202246.
5. Macfarlane GJ, Kronisch C, Dean LE, et al. EULAR revised recommendations for the management of fibromyalgia. Annals of the Rheumatic Diseases. 2017;76(2):318-328. DOI: 10.1136/annrheumdis-2016-209724. PMID: 27377815.
6. American College of Rheumatology. Fibromyalgia – Patient Information. Şubat 2025 güncellemesi.