Fibromiyaljide Kullanılan Değerlendirme Araçları Nelerdir?

Tanı ve takip sürecinde kullanılan ölçekler şu soruların yanıtlanmasına yardımcı olabilir:

• Ağrı vücudun ne kadar geniş bir bölümüne yayılıyor?
• Yorgunluk, uyku ve zihinsel sis ne kadar şiddetli?
• Belirtiler günlük yaşamı ne ölçüde etkiliyor?
• Tedavi başladıktan sonra anlamlı bir değişiklik oldu mu?
• Hangi belirti iyileşirken hangisi devam ediyor?
• Alevlenmelerin sıklığı veya şiddeti değişti mi?

Bu araçlar fibromiyaljiyi kan tahlili gibi kesin olarak göstermez. Hastanın yaşadığı belirtileri ortak ve ölçülebilir bir dile dönüştürür. Sonuçlar kişinin öyküsü, fizik muayenesi ve gerekli tıbbi incelemelerle birlikte değerlendirilmelidir. Güncel yaklaşım fibromiyalji değerlendirmesinin ağrı, uyku, yorgunluk, bilişsel yakınmalar, psikolojik durum ve günlük işlevi kapsamasını önermektedir.

Değerlendirme aracı ile tanı testi aynı şey midir?

Hayır.

Bir değerlendirme aracı, belirli bir belirtiyi veya hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisini ölçmeye yardımcı olur. Tanı ise hastanın bütün öyküsünün ve klinik bulgularının hekim tarafından değerlendirilmesi sonucunda konur.

Örneğin:

• WPI ağrının vücuttaki yaygınlığını gösterir.
• SSS temel belirtilerin şiddetini değerlendirir.
• FIQR fibromiyaljinin günlük yaşama toplam etkisini ölçer.
• Ağrı ölçekleri ağrının şiddetini izler.
• Uyku ölçekleri uyku kalitesini değerlendirir.
• Yorgunluk ölçekleri bitkinliğin günlük yaşama etkisini gösterir.

Bu araçların hiçbirisi tek başına fibromiyalji tanısı koydurmaz veya başka hastalıkların bulunmadığını kanıtlamaz.

Tanıda kullanılan temel araçlar

Fibromiyalji tanı değerlendirmesinde en sık kullanılan araçlar Yaygın Ağrı İndeksi (WPI) ve Belirti Şiddeti Ölçeği’dir (SSS).

Bu iki ölçek, 2010 yılında yayımlanan Amerikan Romatoloji Koleji ölçütlerinde tanımlanmış ve 2016 güncellemesinde ağrının genel vücut dağılımını da içerecek biçimde düzenlenmiştir.

1. WPI: Yaygın Ağrı İndeksi

WPI, İngilizce Widespread Pain Index ifadesinin kısaltmasıdır.

Kişiye son bir hafta içerisinde vücudunun hangi bölgelerinde ağrı hissettiği sorulur. Toplam 19 bölge değerlendirilir ve ağrı bulunan her alan için bir puan verilir.

WPI puanı en düşük 0, en yüksek 19 olabilir. Puan yükseldikçe ağrının daha fazla vücut bölgesine yayıldığı anlaşılır. Ancak WPI ağrının ne kadar şiddetli olduğunu değil, kaç farklı bölgede bulunduğunu gösterir.

WPI hangi vücut bölgelerini değerlendirir?

• Sağ ve sol omuz çevresi
• Sağ ve sol üst kol
• Sağ ve sol ön kol
• Sağ ve sol kalça bölgesi
• Sağ ve sol üst bacak
• Sağ ve sol alt bacak
• Sağ ve sol çene
• Boyun
• Üst sırt
• Alt sırt
• Göğüs
• Karın

Kişi son bir hafta içinde ağrı hissettiği her bölgeyi işaretler.

WPI puanı tek başına ne söyler?

WPI, ağrının vücuttaki yaygınlığını gösterir ancak tek başına fibromiyalji tanısı koymaz. Yüksek WPI puanı fibromiyaljide, iltihaplı romatizmal hastalıklarda, yaygın kas-iskelet sistemi sorunlarında, enfeksiyon veya başka kronik ağrı durumlarında da görülebilir. Bu nedenle ağrının süresi, belirtilerin niteliği, muayene bulguları ve SSS puanı birlikte değerlendirilmelidir.

2. SSS: Belirti Şiddeti Ölçeği

SSS, İngilizce Symptom Severity Scale ifadesinin kısaltmasıdır.

Fibromiyaljiyle ilişkili temel belirtilerin ne kadar şiddetli olduğunu değerlendirir. Ölçeğin ilk bölümünde son bir hafta içindeki şu üç belirti puanlanır:

• Yorgunluk
• Dinlendirmeyen uyku
• Düşünme ve hatırlama güçlüğü

Her belirti 0 ile 3 arasında değerlendirilir:

• 0 — Belirti yok: Kişi bu alanda belirgin bir sorun yaşamaz.
• 1 — Hafif: Belirti vardır ancak genellikle hafiftir veya zaman zaman hissedilir.
• 2 — Orta: Belirti sık görülür ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler.
• 3 — Şiddetli: Belirti sürekli veya yoğun hissedilir ve günlük işlevi ciddi şekilde zorlaştırır.

İkinci bölümde son altı ay içinde şu belirtilerin bulunup bulunmadığı sorgulanır:

• Baş ağrısı
• Alt karın ağrısı veya kramplar
• Depresif belirtiler

SSS toplam puanı 0 ile 12 arasında değişir.

SSS yalnızca ağrı dışındaki belirtileri mi ölçer?

Evet. SSS’nin temel amacı ağrıdan bağımsız olarak fibromiyaljinin diğer önemli bileşenlerini değerlendirmektir. İki kişinin WPI puanı aynı olabilir ancak birinin uykusu daha fazla bozulmuş, diğerinin yorgunluğu daha yoğun veya bir başkasının zihinsel sisi daha belirgin olabilir. Bu nedenle yalnızca ağrının vücuttaki yaygınlığına değil, diğer belirtilerin şiddetine de bakılır.

WPI ve SSS tanı açısından nasıl birlikte yorumlanır?

2016 güncellenmiş ölçütlerine göre fibromiyalji olasılığı şu puan kombinasyonlarında değerlendirilebilir:

• WPI 7 veya üzerinde ve SSS 5 veya üzerinde
• veya WPI 4–6 arasında ve SSS 9 veya üzerinde

Bunlara ek olarak ağrının beş temel vücut bölgesinden en az dördünde bulunması ve belirtilerin genel olarak en az üç aydır devam etmesi gerekir. Fibromiyalji başka bir hastalıkla birlikte de bulunabilir.

Bu eşiklerin karşılanması kişinin kesin olarak fibromiyalji olduğu anlamına gelmez. Hekim değerlendirmesi, muayene ve gerekli durumlarda başka hastalıkların araştırılması gerekir.

Beş genel ağrı bölgesi nedir?

2016 ölçütlerinde vücut beş genel bölgeye ayrılır:

• Sol üst bölge
• Sağ üst bölge
• Sol alt bölge
• Sağ alt bölge
• Omurga ve gövde bölgesi

Genelleşmiş ağrı ölçütünün karşılanabilmesi için ağrının bu beş bölgeden en az dördünde bulunması gerekir. Çene, göğüs ve karın ağrıları WPI puanına eklenebilir ancak genelleşmiş ağrının dört bölge şartı hesaplanırken kullanılmaz.

3. Fibromiyalji Araştırma Anketi

WPI ve SSS’nin birlikte kullanıldığı hasta bildirimli forma sıklıkla Fibromyalgia Survey Questionnaire, yani Fibromiyalji Araştırma Anketi adı verilir.

Kişi formu kendi başına doldurabilir. Ancak sonucun hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Çalışmalar, WPI ve SSS’den oluşan anketin fibromiyalji belirtilerini araştırma ve klinik ortamlarda sistematik biçimde değerlendirebildiğini göstermiştir. Bununla birlikte anket sonuçları klinik değerlendirmeden bağımsız kullanılmamalıdır.

4. PSD: Çok Belirtili Sıkıntı Ölçeği

WPI ve SSS puanlarının toplanmasıyla 0–31 arasında değişen bir toplam puan elde edilebilir. Bu puan PSD = WPI + SSS şeklinde hesaplanır.

PSD, İngilizce Polysymptomatic Distress Scale ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede çok belirtili sıkıntı, çoklu belirti yükü veya fibromiyalji belirti şiddeti puanı olarak ifade edilebilir.

PSD’nin amacı yalnızca kişiyi “fibromiyalji var” veya “yok” şeklinde iki gruba ayırmak değil, ağrı ve diğer belirtilerin toplam yükünü bir süreklilik üzerinde gösterebilmektir.

PSD puanı nasıl yorumlanır?

PSD puanı yükseldikçe ağrının yaygınlığıyla yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bilişsel belirtilerin toplam yükü artar. Araştırmalarda önerilmiş yaklaşık sınıflandırmalardan biri şöyledir:

• 0–3: belirgin olmayan düzey
• 4–7: hafif
• 8–11: orta
• 12–19: şiddetli
• 20–31: çok şiddetli

Bu sınıflandırma klinik değerlendirmeyi veya tanı ölçütlerini değiştirmez. Puanın asıl değeri aynı kişide zaman içindeki değişimin takip edilmesidir.

PSD neden takipte yararlı olabilir?

Bir kişi hâlâ fibromiyalji tanı ölçütlerini karşılıyor olsa bile PSD puanı 22’den 16’ya, 16’dan 11’e veya 11’den 7’ye düşebilir. Bu azalma belirtilerin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez ancak toplam belirti yükünde iyileşme olduğunu gösterebilir. Aynı şekilde yalnızca “tanı ölçütlerini karşılıyor mu?” sorusuna bakmak, kişinin yaşadığı kademeli iyileşmeyi göstermeyebilir.

FibroThol'un kullanıcı yorumlarına ulaşmak için tıklayın

Günlük yaşam etkisini ölçen araçlar

Fibromiyalji belirtilerinin bulunması kadar, bu belirtilerin günlük yaşama ne ölçüde yansıdığı da önemlidir. Kişi ağrısının devam ettiğini söyleyebilir ancak daha uzun yürüyor, daha iyi uyuyor, işine daha düzenli gidebiliyor, ev işlerini daha az zorlanarak yapıyor veya sosyal yaşama daha fazla katılabiliyor olabilir. Bu nedenle takipte işlev ve yaşam etkisini değerlendiren ölçeklerden yararlanılır.

5. FIQ: Fibromiyalji Etki Anketi

FIQ, İngilizce Fibromyalgia Impact Questionnaire ifadesinin kısaltmasıdır. Fibromiyaljinin fiziksel işlev, çalışma yaşamı, günlük aktiviteler, ağrı, yorgunluk, uyku, sertlik, kaygı ve ruh hâli üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir.

FIQ uzun yıllar fibromiyalji çalışmalarında kullanılmıştır. Türkçe sürümünün geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir. Günümüzde birçok klinik ve araştırma ortamında FIQ’nun güncellenmiş biçimi olan FIQR tercih edilmektedir.

6. FIQR: Yenilenmiş Fibromiyalji Etki Anketi

FIQR, İngilizce Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire ifadesinin kısaltmasıdır.

FIQR, son yedi gün içindeki fibromiyalji etkisini üç ana bölümde değerlendirir: fiziksel işlev, fibromiyaljinin genel etkisi ve belirtilerin şiddeti. Toplam 21 sorudan oluşur ve toplam puan 0 ile 100 arasında değişir. Puan yükseldikçe fibromiyaljinin kişinin günlük yaşamı üzerindeki etkisi artar.

FIQR hangi alanları değerlendirir?

• Yürümek
• Merdiven çıkmak
• Ev işleri
• Alışveriş
• Günlük kişisel işler
• Fibromiyaljinin hedeflere ulaşmayı ne ölçüde engellediği
• Ağrı, enerji, sertlik, uyku, hassasiyet, denge, hafıza, kaygı ve depresif belirtiler

Böylece yalnızca kişinin ne kadar ağrı yaşadığı değil, bu ağrının yaşamına nasıl yansıdığı da görülebilir.

Türkçe FIQR kullanılabilir mi?

Evet. Yenilenmiş Fibromiyalji Etki Anketi’nin Türkçe sürümü üzerinde yapılan çalışmada ölçeğin fibromiyalji hastalarının sağlık durumunu değerlendirmek için geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir. Web sitesi veya klinik sistem içinde tam ölçek kullanılacaksa doğrulanmış Türkçe form tercih edilmeli ve ölçeğin kullanım, çeviri ve çoğaltma koşulları önceden kontrol edilmelidir.

FIQR tanı koyar mı?

Hayır. FIQR’nin amacı fibromiyalji tanısı koymak değil, fibromiyaljinin kişiyi ne ölçüde etkilediğini değerlendirmektir. Bir kişinin FIQR puanı yüksek olabilir ancak başka bir hastalığı bulunabilir. Benzer şekilde tanısı doğrulanmış bir kişinin FIQR puanı tedaviyle zaman içinde düşebilir.

Ağrıyı değerlendiren araçlar

Fibromiyaljide ağrı tek bir özellikten oluşmaz. Ağrının şiddeti, vücuttaki dağılımı, niteliği, günlük yaşamı ne kadar engellediği, gün içindeki değişimi ve aktiviteyle ilişkisi ayrı ayrı değerlendirilebilir.

7. Sayısal Ağrı Ölçeği

Sayısal Ağrı Ölçeği’nde kişiden ağrısını 0 ile 10 arasında puanlaması istenir. 0 ağrı yok, 10 ise düşünülebilecek en şiddetli ağrı anlamına gelir. Bu ölçek ağrının şiddetini hızlı şekilde kaydetmek için kullanılabilir. Kronik ağrı çalışmalarında 0–10 sayısal değerlendirme ölçeği temel ağrı ölçümlerinden biri olarak önerilmektedir.

Hangi ağrı sorulmalıdır?

Her değerlendirmede aynı soru kullanılmalıdır. Örneğin:

• Şu anki ağrı
• Son 24 saatteki ortalama ağrı
• Son yedi gündeki ortalama ağrı
• Son yedi gündeki en şiddetli ağrı

Bu sorular birbirinden farklı sonuçlar verebilir. Takip açısından “son yedi gündeki ortalama ağrı” gibi sabit bir zaman aralığı seçmek daha tutarlı karşılaştırma sağlar.

Ağrı puanı tek başına yeterli midir?

Hayır. Ağrı puanı değişmemiş olsa bile kişi daha rahat hareket ediyor, daha uzun çalışıyor, daha iyi uyuyor veya ağrı nedeniyle daha az iş bırakıyor olabilir. Bu nedenle ağrı şiddeti, fiziksel işlev ve genel yaşam etkisiyle birlikte değerlendirilmelidir.

8. Görsel Analog Ölçek

Görsel Analog Ölçek, bir ucunda “ağrı yok”, diğer ucunda “en şiddetli ağrı” yazan genellikle 10 santimetrelik düz bir çizgiden oluşur. Kişi ağrısının bulunduğu noktayı çizgi üzerinde işaretler. Bu yöntem klinik araştırmalarda kullanılabilir. Günlük web veya mobil uygulamalarda ise 0–10 sayısal ölçek çoğu kullanıcı için daha kolay olabilir.

9. Ağrı haritası

Ağrı haritasında kişi ağrı hissettiği bölgeleri vücut çizimi üzerinde işaretler. Bu yöntem ağrının zaman içinde yer değiştirip değiştirmediğini, tek taraflı veya simetrik olup olmadığını, yeni bir ağrı bölgesi gelişip gelişmediğini ve ağrının ne kadar yaygın olduğunu göstermeye yardımcı olabilir. Ağrı haritası WPI ile birlikte kullanılabilir ancak tek başına tanı koymaz.

10. Ağrı girişim ölçekleri

Ağrı girişimi, ağrının kişinin günlük hayatına ne ölçüde müdahale ettiğini anlatır. Yürüme, çalışma, uyku, sosyal yaşam, ev işleri, ruh hâli ve genel aktivite gibi alanlar değerlendirilebilir. Fibromiyaljide yalnızca ağrının şiddetini değil, ağrının günlük işlev üzerindeki etkisini izlemek tedavinin gerçek yaşam sonucunu daha iyi gösterebilir. Kronik ağrı araştırmalarında fiziksel işlev ve ağrının günlük yaşama etkisi temel değerlendirme alanları arasında kabul edilmektedir.

Yorgunluğu değerlendiren araçlar

Fibromiyalji yorgunluğu yalnızca uyku hâli değildir. Fiziksel ve zihinsel enerji kaybı, motivasyon azalması ve günlük işlerin daha zor hâle gelmesini kapsayabilir.

11. Yorgunluk Şiddeti Ölçeği

Yorgunluk Şiddeti Ölçeği, İngilizce Fatigue Severity Scale ifadesinden dolayı FSS olarak kısaltılır. Dokuz maddeden oluşur ve yorgunluğun günlük aktivitelere, fiziksel işlevlere, motivasyona ve sorumlulukları yerine getirmeye etkisini değerlendirir. Her madde 1 ile 7 arasında puanlanabilir. Yüksek puan daha şiddetli yorgunluğu gösterir. Türkçe sürümünün fibromiyalji hastalarında geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir.

Yorgunluk puanı neden ayrı izlenmelidir?

Ağrı azalırken yorgunluk aynı düzeyde kalabilir. Ya da kişi daha az ağrı yaşadığı hâlde dinlendirmeyen uyku nedeniyle günlük yaşamına dönemeyebilir. Bu nedenle tedavi sonucunu yalnızca ağrıya göre değerlendirmek, hastanın asıl sorununu gözden kaçırabilir.

Uykuyu değerlendiren araçlar

Uyku sorunları fibromiyaljide sık görülür. Değerlendirmede yalnızca kaç saat uyunduğuna değil, uykunun kalitesine ve kişiyi dinlendirip dinlendirmediğine bakılmalıdır.

12. Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi

Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, kısaca PSQI, son bir ay içindeki uyku kalitesini değerlendiren bir öz bildirim aracıdır. On dokuz puanlanan soru, kişinin kendi uyku kalitesi değerlendirmesi, uykuya dalma süresi, toplam uyku süresi, yatakta geçirilen sürenin ne kadarının uykuda geçtiği, gece uyku bozuklukları, uyku ilacı kullanımı ve gündüz işlev bozukluğu olmak üzere yedi uyku alanına dönüştürülür. Toplam puan 0 ile 21 arasında değişir. Yüksek puan daha kötü uyku kalitesini gösterir.

PSQI, fibromiyalji tanısı koymaz ve uyku apnesini kesin olarak göstermez. Uyku sorununun genel yapısını anlamaya yardımcı olur.

Uyku ölçeği ne zaman yeterli olmaz?

Aşağıdaki belirtiler varsa yalnızca uyku anketiyle yetinilmemelidir:

• Yüksek sesli horlama
• Uykuda nefes durması
• Gece boğulur gibi uyanma
• Gündüz kontrol edilemeyen uyuklama
• Uykuda belirgin bacak hareketleri
• Sabah yoğun baş ağrısı

Bu durumlarda hekim değerlendirmesi ve gerekli görülürse uyku testi yapılabilir.

13. Uykusuzluk Şiddeti İndeksi

Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, uykuya dalma, uykuyu sürdürme, erken uyanma ve uyku sorununun günlük yaşama etkisini değerlendirir. Özellikle kronik uykusuzluğun takibinde kullanılabilir. Bu araç da uyku apnesi veya başka bir uyku hastalığı tanısı koymaz.

Zihinsel sisi değerlendiren araçlar

Fibro fog; dikkat, kelime bulma, çalışma belleği ve düşünme hızındaki güçlükleri kapsayabilir. Fibromiyalji tanı değerlendirmesinde bilişsel belirtiler SSS içinde 0–3 arasında puanlanır. Daha ayrıntılı değerlendirme gerekiyorsa dikkat testleri, bellek testleri, yürütücü işlev testleri ve nöropsikolojik değerlendirme kullanılabilir.

Ancak her fibro fog yaşayan kişiye ayrıntılı nöropsikolojik test veya beyin MR’ı yapılması gerekmez. Belirtilerin yeni başlaması, ilerlemesi veya günlük bağımsızlığı bozması durumunda nörolojik değerlendirme düşünülmelidir.

Duygu durumunu değerlendiren araçlar

Fibromiyalji yalnızca psikolojik bir hastalık değildir. Bununla birlikte kronik ağrı, uyku bozukluğu ve günlük işlev kaybı kaygı veya depresif belirtilere eşlik edebilir. Bu nedenle gerekli durumlarda Hasta Sağlık Anketi, Beck Depresyon Ölçeği, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği ve Yaygın Anksiyete Bozukluğu ölçekleri gibi araçlardan yararlanılabilir.

Bu ölçekler tek başına psikiyatrik tanı koymaz. Yüksek puan kişinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini gösterebilir. Güncel fibromiyalji rehberi kaygı, depresyon ve diğer psikolojik yüklerin tanı ve takip sürecinde değerlendirilmesini önermektedir.

14. Fibromiyalji Katılım Anketi

Fibromiyalji Katılım Anketi, hastalığın kişinin sosyal yaşama ve günlük rollere katılımını nasıl etkilediğini değerlendirmeyi amaçlar. Türkçe sürümünün fibromiyalji hastalarında katılım ve sosyal işlevi değerlendirmek için geçerli ve güvenilir olduğu bildirilmiştir.

Bu tür araçlar özellikle şu alanlarda izlenmek istendiğinde yararlı olabilir:

• Çalışma yaşamına dönüş
• Aile rolleri
• Sosyal etkinliklere katılım
• Ev dışı aktiviteler
• Kişinin kendisi için önemli yaşam hedefleri

15. PGIC: Hastanın Genel Değişim Değerlendirmesi

PGIC, İngilizce Patient Global Impression of Change ifadesinin kısaltmasıdır. Kişiye tedavi başlangıcından bu yana genel durumunun nasıl değiştiği sorulur. Yanıtlar genellikle “çok belirgin kötüleşti”, “belirgin kötüleşti”, “biraz kötüleşti”, “değişmedi”, “biraz iyileşti”, “belirgin iyileşti” ve “çok belirgin iyileşti” şeklinde sıralanır.

PGIC neden önemlidir?

Ölçek puanları azalmış olsa bile kişi kendisini genel olarak daha iyi hissetmeyebilir. Bunun tersine küçük puan değişiklikleri kişinin yaşamında önemli bir fark oluşturmuş olabilir. PGIC şu soruya yanıt verir: “Bütün belirtilerinizi ve günlük yaşamınızı düşündüğünüzde tedavi başlangıcından bu yana kendinizi nasıl hissediyorsunuz?”

Aktivite ve işlev nasıl takip edilebilir?

Anketlerin yanında kişinin gerçek günlük işlevi de izlenebilir. Günlük adım sayısı, kesintisiz yürüme süresi, merdiven çıkabilme, oturma veya ayakta kalma süresi, haftalık egzersiz sayısı, işe veya okula devam, ev işlerini tamamlayabilme ve alevlenme sonrasında toparlanma süresi gibi örnekler kullanılabilir.

Akıllı saat veya telefon verileri yardımcı olabilir ancak tek başına hastalık şiddetini belirlemez. Kişi daha az adım atmış olabilir çünkü çok yoğun çalışmış veya hava koşulları uygun olmamış olabilir. Bu nedenle cihaz verileri kişinin kendi anlatımı ve klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır.

Ölçekler ne sıklıkla uygulanmalıdır?

Her ölçeğin her gün uygulanması gerekmez. Çok sık ölçüm yapmak kişinin sürekli belirtilerine odaklanmasına ve anket yorgunluğuna neden olabilir.

Pratik bir takip sistemi şöyle oluşturulabilir:

İlk değerlendirmede:

• WPI
• SSS
• FIQR
• Ortalama ağrı puanı
• Uyku değerlendirmesi
• Yorgunluk değerlendirmesi
• Günlük işlev ve kişinin temel hedefleri

Kısa dönem takipte (haftalık veya iki haftada bir):

• Ortalama ağrı
• Yorgunluk
• Uyku kalitesi
• Aktivite süresi
• Alevlenme sayısı

Daha kapsamlı takipte (yaklaşık dört ila sekiz haftada bir):

• FIQR
• WPI ve SSS
• Yorgunluk ölçeği
• Uyku ölçeği
• PGIC

Takip sıklığı kişinin tedavi planına, belirtilerin değişim hızına ve kullanılan ölçeğin değerlendirme süresine göre ayarlanmalıdır.

Sonuçlar nasıl doğru karşılaştırılır?

Bir ölçeğin zaman içindeki değişimini değerlendirmek için aynı koşullar korunmalıdır. Şunlara dikkat edilmelidir:

• Her seferinde aynı ölçek kullanılmalıdır.
• Aynı zaman aralığı sorulmalıdır.
• Mümkünse benzer saatte doldurulmalıdır.
• Alevlenme, enfeksiyon veya olağan dışı olaylar not edilmelidir.
• Tek bir sonuca değil, birkaç ölçümün eğilimine bakılmalıdır.
• Sayısal sonuç hastanın kendi yaşam hedefleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

Örneğin bir ölçümde ağrı puanının 5’ten 7’ye çıkması kalıcı kötüleşme anlamına gelmeyebilir. Kişi o hafta enfeksiyon geçirmiş, kötü uyumuş veya alışılmadık bir fiziksel yük yaşamış olabilir.

İyi bir fibromiyalji takip paneli nasıl olmalıdır?

Web sitesi veya hasta takip sistemi için sade bir panel şu alanları içerebilir:

• Ağrının dağılımı: WPI veya vücut haritası
• Belirti yükü: SSS ve PSD
• Günlük yaşam etkisi: FIQR
• Ağrı şiddeti: Son yedi gündeki ortalama ağrı 0–10
• Yorgunluk: Son yedi gündeki yorgunluk 0–10 veya FSS
• Uyku: Sabah dinlenmiş uyanma 0–10, gerekli dönemlerde PSQI
• Zihinsel sis: Düşünme ve odaklanma güçlüğü 0–10
• Aktivite: Haftalık yürüyüş veya egzersiz süresi
• Kişisel hedef: Örneğin on beş dakika yürümek, haftada iki gün dışarı çıkmak, sabah daha kolay yataktan kalkmak veya işe düzenli devam etmek
• Genel değişim: PGIC veya “Başlangıca göre nasılsınız?” sorusu

Bu yapı yalnızca semptomları değil, hastanın gerçek yaşamındaki değişimi de görünür hâle getirir.

İnternet üzerinden uygulanan fibromiyalji testi güvenilir midir?

WPI ve SSS esas alınarak hazırlanmış bir internet testi belirtileri sistematik biçimde değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak test sonucu:

• Kesin tanı değildir.
• Hekim muayenesinin yerine geçmez.
• Başka hastalıkları dışlamaz.
• İlaç başlama veya bırakma kararı verdirmez.
• Hastalığın gelecekteki seyrini göstermez.

Testin sonunda yalnızca “fibromiyaljisiniz” veya “değilsiniz” demek yerine şu bilgilerin sunulması daha doğru olur: WPI puanı, SSS puanı, PSD toplam puanı, genelleşmiş ağrı şartının karşılanıp karşılanmadığı, belirti süresi, sonucun ne anlama geldiği ve hangi bulgularda hekime başvurulması gerektiği.

Ölçek sonucu düşükse fibromiyalji yok mudur?

Her zaman değil. Belirtiler:

• Tedaviyle azalmış olabilir.
• O hafta daha hafif seyretmiş olabilir.
• Ağrı bölgeleri günlere göre değişmiş olabilir.
• Kişi soruları farklı yorumlamış olabilir.
• Başka bir ağrı veya uyku sorunu bulunabilir.

Ölçek sonuçları bir zaman dilimindeki durumu gösterir. Tanı ve takip tek bir puan üzerine kurulmaz.

Ölçek sonucu yüksekse hastalık ağır mıdır?

Yüksek puan, belirtilerin veya günlük yaşam etkisinin fazla olduğunu gösterebilir. Ancak kişinin bütün sağlık durumu yalnızca tek bir sayıyla ifade edilemez. Yüksek puan şu durumlarda da görülebilir:

• Şiddetli uyku bozukluğu
• Yoğun stres dönemi
• Depresyon veya kaygı
• Enfeksiyon
• Başka bir romatizmal hastalık
• Yeni bir yaralanma
• İlaç yan etkisi
• Uzun süreli fiziksel aşırı yüklenme

Sonuç, belirtilerin neden arttığını anlamak için başlangıç noktası olarak kullanılmalıdır.

Değerlendirme araçlarının sınırlılıkları nelerdir?

Fibromiyalji ölçeklerinin bazı önemli sınırlılıkları vardır:

• Sonuçlar kişinin kendi bildirimine dayanır.
• Belirtiler günlere göre değişebilir.
• Aynı sayı farklı kişiler için farklı anlam taşıyabilir.
• Kültürel ve dilsel farklılıklar sonuçları etkileyebilir.
• Bir ölçek bütün hastalık yükünü ölçemeyebilir.
• Yüksek puan başka hastalıkların bulunmadığını göstermez.
• Ölçekler dokudaki hasarı veya biyolojik mekanizmayı ölçmez.

Bu nedenle puanlar hastanın anlatımını küçümsemek veya “objektif kanıt yok” demek için değil, iletişimi ve takibi güçlendirmek için kullanılmalıdır.

Hangi durumlarda ölçekten bağımsız olarak doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtiler varsa anket sonucuna bakılmaksızın tıbbi değerlendirme gerekir:

• Yeni gelişen eklem şişliği
• Açıklanamayan ateş
• Gece terlemesi
• İstemsiz kilo kaybı
• İlerleyen kas güçsüzlüğü
• Tek taraflı uyuşma veya kuvvet kaybı
• Yeni konuşma veya görme bozukluğu
• İdrar ya da dışkı kontrolünde değişiklik
• Göğüs ağrısı veya belirgin nefes darlığı
• İdrarda ya da dışkıda kan
• Önceki ağrıdan farklı yeni ve şiddetli ağrı
• Günlük yaşam becerilerinde hızla ilerleyen kayıp

Fibromiyalji tanısı başka bir hastalığın ortaya çıkmasını engellemez.

FibroThol'un kullanıcı yorumlarına ulaşmak için tıklayın

Fibromiyalji değerlendirmenizi başlatın

Fibromiyalji değerlendirmesinde ağrının yalnızca şiddeti değil, vücuttaki dağılımı ve ağrıya eşlik eden diğer belirtiler birlikte ele alınmalıdır.

İlgili İçerikler

• Fibromiyalji Tanısı Nasıl Konur?
• WPI ve SSS Nasıl Yorumlanır?
• Fibromiyalji Belirtileri Nelerdir?
• Fibromiyalji Tamamen Geçer mi?

Sık Sorulan Sorular

Fibromiyaljiyi ölçen tek bir test var mı?

Hayır. Fibromiyaljiyi tek başına doğrulayan bir kan testi, görüntüleme yöntemi veya anket bulunmamaktadır. WPI ve SSS tanı değerlendirmesine yardımcı olur; diğer ölçekler belirtilerin ve günlük yaşam etkisinin takibinde kullanılır.

WPI neyi ölçer?

WPI, kişinin son bir hafta içinde ağrı hissettiği 19 vücut bölgesinin sayısını ölçer. Ağrının şiddetini değil, ne kadar yaygın olduğunu gösterir.

SSS neyi ölçer?

SSS; yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bilişsel belirtilerin şiddetini değerlendirir. Ayrıca baş ağrısı, alt karın ağrısı ve depresif belirtilerin bulunup bulunmadığını sorgular.

WPI ve SSS puanı yüksekse kesin fibromiyalji midir?

Hayır. Puanlar tanı ölçütlerinin karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Kesin değerlendirme için belirtilerin süresi, ağrının genel dağılımı, muayene ve diğer olası hastalıklar birlikte ele alınmalıdır.

FIQR neyi gösterir?

FIQR, fibromiyaljinin fiziksel işlev, genel yaşam etkisi ve belirtiler üzerindeki toplam yükünü değerlendirir. Puan 0–100 arasındadır ve yüksek puan daha fazla etkilenmeyi gösterir.

FIQR tanı koyar mı?

Hayır. FIQR hastalık etkisini ve zaman içindeki değişimi izlemek için kullanılır. Fibromiyalji tanısı koymaz.

PSD puanı nedir?

PSD, WPI ve SSS puanlarının toplamıdır. Sonuç 0–31 arasında değişir ve fibromiyaljiyle ilişkili toplam belirti yükünü sürekli bir puan üzerinde gösterir.

Ölçekler ne sıklıkla doldurulmalıdır?

Kısa ağrı, uyku ve yorgunluk kayıtları haftalık tutulabilir. FIQR, WPI ve SSS gibi daha kapsamlı değerlendirmeler tedavi planına göre yaklaşık dört ila sekiz haftada bir tekrarlanabilir. Her gün bütün ölçekleri doldurmak gerekli değildir.

Puanım düşerse iyileştiğim anlamına gelir mi?

Aynı ölçeğin benzer koşullarda tekrarlandığı ölçümlerde puanın düzenli olarak düşmesi belirtilerin veya günlük yaşam etkisinin azaldığını gösterebilir. Sonuç, kişinin işlevi ve kendi genel değerlendirmesiyle birlikte yorumlanmalıdır.

Puanım yükselirse hastalığım ilerliyor mu?

Tek bir yüksek puan kalıcı ilerleme anlamına gelmez. Uyku bozukluğu, enfeksiyon, stres, aşırı aktivite veya başka bir sağlık sorunu geçici puan artışına neden olabilir.

Akıllı saat fibromiyaljinin şiddetini ölçebilir mi?

Akıllı saat adım, uyku ve aktivite hakkında yardımcı bilgiler sağlayabilir. Ancak fibromiyalji tanısı koyamaz veya hastalığın şiddetini tek başına belirleyemez.

Bilimsel Kaynaklar

1. Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, et al. The American College of Rheumatology Preliminary Diagnostic Criteria for Fibromyalgia and Measurement of Symptom Severity. Arthritis Care & Research. 2010;62(5):600–610. DOI: 10.1002/acr.20140. PMID: 20461783.
2. Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, et al. 2016 Revisions to the 2010/2011 Fibromyalgia Diagnostic Criteria. Seminars in Arthritis and Rheumatism. 2016;46(3):319–329. DOI: 10.1016/j.semarthrit.2016.08.012. PMID: 27916278.
3. Häuser W, Jung E, Erbslöh-Möller B, et al. Validation of the Fibromyalgia Survey Questionnaire Within a Cross-Sectional Survey. BMC Musculoskeletal Disorders. 2012;13:111. DOI: 10.1186/1471-2474-13-111.
4. Wolfe F, Walitt BT, Rasker JJ, Katz RS, Häuser W. The Use of Polysymptomatic Distress Categories in the Evaluation of Fibromyalgia and Fibromyalgia Severity. Journal of Rheumatology. 2015;42(8):1494–1501. PMID: 26077414.
5. Bennett RM, Friend R, Jones KD, Ward R, Han BK, Ross RL. The Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire: Validation and Psychometric Properties. Arthritis Research & Therapy. 2009;11(4). DOI: 10.1186/ar2783. PMID: 19664287.
6. Ediz L, Hiz O, Toprak M, Tekeoglu I, Ercan S. The Validity and Reliability of the Turkish Version of the Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire. Clinical Rheumatology. 2011;30(3):339–346. DOI: 10.1007/s10067-010-1546-8. PMID: 20703890.
7. Sarmer S, Ergin S, Yavuzer G. The Validity and Reliability of the Turkish Version of the Fibromyalgia Impact Questionnaire. Rheumatology International. 2000;20(1):9–12. PMID: 11149662.
8. Gencay-Can A, Can SS. Validation of the Turkish Version of the Fatigue Severity Scale in Patients With Fibromyalgia. Rheumatology International. 2012;32(1):27–31. DOI: 10.1007/s00296-010-1558-3. PMID: 20658235.
9. Buysse DJ, Reynolds CF, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ. The Pittsburgh Sleep Quality Index: A New Instrument for Psychiatric Practice and Research. Psychiatry Research. 1989;28(2):193–213. PMID: 2748771.
10. Dworkin RH, Turk DC, Farrar JT, et al. Core Outcome Measures for Chronic Pain Clinical Trials: IMMPACT Recommendations. Pain. 2005;113(1–2):9–19.
11. Altan L, et al. The Reliability and Validity of the Turkish Version of the Fibromyalgia Participation Questionnaire. Archives of Rheumatology. 2018. PMID: 29657874.
12. Haute Autorité de Santé. Fibromyalgia in Adults: Diagnostic Management and Treatment Strategy. 2025.